Mal Sayım Noksanlıkları

 

 

Mal sayım noksanlıkları değerleme yönteminin değiştirilmesin­den, kayıtlara girdiği halde fiilen işletmeye girmemiş mülkiyeti işlet­meye ait mallardan, işletmeden çıktığı halde kayıtlara geçmemiş mal­lardan, fire ve kayıplardan kaynaklanmış olabilir.

 

Değerleme yönteminin değiştirilmesi neticesi ortaya çıkan mal sayım noksanlığı tamamen değerleme ölçüsünün değişmesinden kaynaklandığından mal sayım noksanlığının tecrübi sistemde ve de­vamlı envanter sisteminde satılan ticari mallar maliyeti hesabına dev­redilmesi gerekir.

 

Bununla ilgili muhasebe kayıtları:

 

_________________     /     _______________

621  SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ                            400.000

            197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI                                   400.000

                   197.01 Mal sayım noksanlığı

Değerlemeden doğan Mal sayım noksanlığının devri

_________________     /     _______________

 

 

şeklinde olacaktır.

 

Mülkiyeti işletmeye geçmiş olup da henüz işletmeye girmemiş veya fiilen işletmenin tasarrufu altında olmayan mallar sebebiyle or­taya çıkan mal sayım noksanlığı; malın henüz nakliye ambarında veya yolda olmasına göre "Ambardaki Mallar" veya "Yoldaki Mallar" hesabına, konsinyaterlerde olmasına göre "Konsiye Mallar" hesabına devredilerek kapatılır.

 

Malların henüz nakliye anbarında olması durumunda:

 

_________________     /     _______________

157  DİĞER STOKLAR                                                             400.000
                   157.05 Ambardaki Mallar
                        197  SAYIM VE TESELLÜM NOKSANIARI                                   400.000
                               197.02 Mal sayım noksanlığı
            Ambardaki malların kaydı.
            _________________     /     _______________


malların henüz yolda olması halinde ise,

 

            _________________     /     _______________
           
157  DİĞER STOKLAR                                                            400.000
                    157.06 Yoldaki mallar
                        197  SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI                                  400.000
                                197.02 Mal sayım noksanlığı
            Yoldaki malların kaydı.
            _________________     /     _______________


yevmiye maddeleri yazılacaktır.


            Malların konsinyaterlerde olması durumunda ise:

 

_________________     /     _______________
           
157  DİĞER STOKLAR                                                         400.000
                    157.07 Konsinye Maliar
                        197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI                                   400.000
                               197.02 Mal sayım noksanlığı
            Konsinye olarak verilen malların kaydı
            _________________     /     _______________

                                                                              
şeklinde yevmiye maddesi yazılacaktır. Ayrıca konsinye verilen malın satış şartnamesine göre konsinyater firmadan alacağı ve konsinyater flrmanın sorumluluğunu ifade eden nazım hesaplarla ilgili yevmiye maddesinin de yazılması gerekir.

 

_________________     /     _______________

900  BORÇLU NAZIM HESAPLAR                                        400.000

        900.02 Konsinye mal teslim alanları

            901 ALACAKLI NAZIM HESAPLAR                                              400.000

                   901.02 Konsinye mal

Konsinye malın satış şartnamesine göre kaydı

_________________     /     _______________

 

Yukardaki yevmiye maddesinde borçlu ve alacaklı hesapların tutarları malı konsinyater firmaya veren işletmenin istediği satış fiyatı­dır.

 

Satış veya alış iade işlemi ile işletmeden çıktığı halde kayıtlara geçmeyen ve bu sebeple oluşan mal sayım noksanlığı arasındaki fark Satılan Ticari Mallar Maliyeti veya MaI Satış hesabına, fatuta tutarı müşteri veya sa­tıcı cari hesabına aktarılır ve mal sayım noksanlığı hesabı kapatılır.

 

Kayda geçmeyen satış işleminin düzeltilmesi tecrübi sistemde;

 

_________________     /     _______________

120  ALICILAR                                                                      944.000
                    120.24 Recep Kel
                        600 YURT İÇİ SATIŞLAR                                                             800.000

                   600.01  Yün Gömlek
                        391 HESAPLANAN KDV                                                             144.000
                               391.01 Satış KDV
            Kayda geçmeyen  ..... nolu fatura ile yapılmış
            satışın kaydı.
            _________________     /     _______________

 

şeklinde olmaktadır.

 

Devamlı envanter sisteminde ise;

 

_________________     /     _______________

120  ALICILAR                                                                     944.000
                   120.24 Recep Kel                     
                        600 YURTİÇİ SATIŞLAR                                                               800.000
                               600.01 Yün Gömlek                                   

            391 HESAPLANAN KDV                                                              144.000
                               391.01 Satış KDV
            kayda geçmeyen...nolu fatura ile yapılmış
            satışın kaydı

_________________     /     _______________

 

_________________     /     _______________

621  SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ                            400.000

        621.01 Yün Gömlek

            197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI                                   400.000

                    197.02 Mal sayım noksanlığı

Satılan malın maliyetinin kaydı

_________________     /     _______________

 

yevmiye maddeleri yazılacaktır. Tecrübi sisteme göre Alıcılar hesabı fatura tutarı üzerinden borçlandırılacak, yurtiçi satışlar hesabı ve he­saplanan KDV hesabı alacaklandırılacaktır. Mal sayım noksanlığı he­sabı satılan malın maliyeti hesabına aktarılarak kapatılır. Devamlı en­vanter sistemine göre ise yine alıcılar hesabı fatura tutarınca borç­landırılır, yurtiçi satışlar hesabı, fatura tutan üzerinden alacaklandırılır ve diğer bir yevmiye maddesinde satılan malın maliyeti borçlandırılır. Burada satılan malın maliyeti mal sayım noksanlığına eşittir. Böylece, mal sayım noksanlığı da alacaklandırılarak kapatılmış olur.

 

Eğer, satış işlemi peşin para olarak yapılmış ise kayıtlara geçmeyen bir işlem sebebiyle kasa sayım fazlalığının ortaya çıkması ve bu kasa sayım fazlalığının alıcılar hesabı yerine borçlandırılarak kapatılması gerekir.

 

Kayıtlara geçmeyen bir alış iade işleminin düzeltilmesinde ise sa­tıcılar hesabı borçlandırılır, mal sayım noksanlığı hesabı alacaklandı­rılır. İade edilen mal faturası ile mal sayım noksanlığı tutarı arasında fark varsa, bu fark satılan ticari mallar maliyeti hesabına kaydedilir.

_________________     /     _______________                      
320  SATICILAR                                                                   531.000
        320.13 ToprakTicaret                                531.000
            621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ                                      50.000
            197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI                                  400.000
                   197.02  Mal sayım noksanlığı
            391 HESAPLANAN KDV                                                              81.000
Kaydedilmeyen alış iadesi faturasının kaydı

_________________     /     _______________
                                                      

Fire ve kayıplar sebebiyle ortaya çıkan maI sayım noksanlıkları­nın normal kabul edilebilecek ölçüler içinde olup olmadığı tetkik edi­lir. Belediyelerin, ticaret ve sanayi odalarının bildirdiği fire oranları içinde meydana gelen kayıplar gider olarak kabul edilebilir. Kabul edilebilir normal fire oranlarının üstündeki kayıplar ise gider olarak kabul edilemez.

 

Firelerin muhasebeleştirilmesinde şu yevmiye kayıtları yazılır:

 

Fire miktarlarının normal fire sınırları içinde kalması durumunda;

_________________     /     _______________
           
770  GENEL YÖNETİM GİDERLERİ                                      60.000

        770.11  Fireler                                             60.000
                        153  TİCARİ MALLAR                                                                60.000
                                153.08 Tuz                                     60.000
            Firenin kaydı

_________________     /     _______________
                                              
            Yevmiye maddesi yazılır.


                        Fire miktarının normal fire sınırını aşması durumunda ise, normal kabul edilebilin kısım fıreler hesabında, normalin üzerinde kalan kısım kanunen kabul edilmeyen giderler hesabında gösterilir :

 

_________________     /     _______________                      
           
770  GENEL YÖNETİM GİDERLERİ                                       60.000
                    770.11  Fireler                                            60.000
            689  OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR                              22.000
                    689.02 Kanunen kabul edilmeyen giderler
                        153 TİCARİ MALLAR                                                                   82.000
            Firenin kaydı

_________________     /     _______________

 

Fireler hesabı bir gider hesabıdır. Kanunen kabul edilmeyen giderler ticari bilançolar için bir gider hesabı, mali bilançolar için bir bi­lanço hesabıdır. Tecrübi sistemde, diğer bir ifade ile dönemsonunda envanter alınması durumunda fireler sayım dışı kaldığından ve dolayısı ile ma­liyetlere yüklenmiş olduğundan muhasebeleştirilmesi yapılmaz.

 

İşletmede ortaya çıkan mal kayıplarının sorumlu kimsenin cari hesabına zimmetlenmesi gerekir. Sorumlusunun olmadığı, çalındığı­nın bir karakol zaptı ve mahkeme kararı ile belgelenmediği malların gidere yazılması mümkün değildir.

 

Mal sayım noksanlığının sorumlu şahsa zimmetlenmesi duru­munda yazılacak yevmiye maddesi:

            _________________     /     _______________
            135  PERSONELDEN ALACAKLAR                                   140.000
                    135.06 Gaye İnce                                      140.000
                        197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI                                140.000
                               197.02 Mal sayım noksanlığı           140.000
            Mal sayım noksanlığının sorumlu şahsa
            zimmetlenmesi

_________________     /     _______________

 

şeklinde olacaktır.

 

Sorumlu şahıs hakkında dava açılması, icra takibi yapılması bu . alacağın şüpheli alacaklara ve gidere kaydedilmesine imkân vere­cektir.

 

Gerek çalınan mallarla ilgili olarak nasıl davranılacağı, gerekse şüpheli alacakların nasıl muhasebeleştirildiği daha önceki kısımlarda bahsedildiğinden burada tekrar bahsedilmemiştir.