(ii) Ortalama Maliyet değeri ile değerleme

 

Ortalama maliyet değeri, işletmeye çeşitli tarihlerde değişik fiyat­larla giren bir malın ortalama birim maliyetidir. Ortalama maliyet çeşitli yöntemlerle hesaplanabilir.

 

 

 

Basit ortama maliyet

 

Basit ortalama maliyet, yıl içinde satın alınan belli bir malın birim alış fiyatının toplanarak sipariş sayısına bölünmesiyle bulunan or­talama maliyettir.

 

Tablo 1'deki örneğimize göre a malının basit ortalama maliyeti :

 

(20.000 + 25.000 + 30.000) / 3 ) = 25.000 TL / Ad.

 

olarak bulunur. Bu durumda; dönemsonu stoklarının değeri;

 

8 x 25.000 TL = 200.000 TL. dır.

 

Bu usülle bulunan maliyet, alınan mal partilerinin (siparişlerin) bi­rim miktarı ve fiyatları eşit olduğunda kaba ortalamalardan uzaklaşır, daha doğru neticeler verir.

 

Ağırlıklı ortalama maliyet

 

Bu ortalama maliyette, satın alınan malların miktarları göz önünde bulundurulur. Satın alınan mal miktarı ile birim fiyatı çarpılarak miktarlara göre ağırlık verilmiştir. Mal miktarları ile birim fiyatları çarpımı olan mal alış değerleri toplamının alınan toplam mal miktarı­na bölünmesiyle ağırlıklı ortalama maliyet bulunmuş olur.

 

Tablo 1'deki örneğe göre, ağırlıklı ortalama maliyet:

 

580000 TL / 24 = 24.166,50 TL / Ad.  dir.

 

Dönem sonu stoklarının değeri de:

 

8 x 24166.50 TL. = 193.332 TL.

 

olmaktadır. Ağırlıklı ortalama maliyet, basit ortalama maliyete nazaran daha objektif netice verir. Envanterde çok çeşitli ve birim alış fiyatlarının çok sık değiştiği malların olması durumunda tercih edilir.

 

Hareketli ağırlıklı ortalama maliyet

 

Devamlı envanter uygulanması sırasmda, her yeni alış ve satış durumunda işletmede bulunan mal mevcutlarının ortalama birim ma­liyeti hesaplanır. Böylece, her yeni işlemde mevcut mal stoklarının maliyet değeri ve her satış işleminde satılan malın ortalama birim maliyeti ve toplam maliyet değeri bulunmuş olur.

 

Tablo 1'deki örneği ele alarak hareketli ortalama maliyet sistemi­ni açıklarsak :

 

 

 

TABLO 2 : Hareketli Ağırlıklı Ortalama Maliyete Göre DüzenIenmiş Stok Kartı

 


                  
            GİREN                     ÇIKAN                      KALAN

                      ________________   _________________   __________________
                               Birim                            Birim                            Birim
  Tarih          Birim   Fiyatı  Tutarı       Birim   Fiyatı    Tutarı      Birim  Fiyatı   Tutarı
                              (TL)     (TL)                  (TL)     (TL)                 (TL)      (TL)

_________  _________________   ________________    ___________________
01.01.20x0     9   20.000   180.000         -        -              -              9   20.000      180.000
08.03.20x0   10   25.000   250.000         -        -             -              19   22.631,5   430.000
10.06.20x0      -         -              -           6   22.631,5  135.789       13   22.631,5    294.211
02.08.20x0      5   30.000   150.000         -        -              -            18   24.678,3    444.211
21.11.20x0       -        -               -        10   24.678,5   246.783        8   24.678,3    199.426

 

şeklinde bir stok kartı düzenlemiş oluruz.

 

Tablo 2'nin açıklanmasında, 08.03.20x0 tarihinde birimi 25.000 TL. sından alınan 10 birimlik partinin aynı tarihte stokları dönembaşı sto­ku ile birlikte 19 birime çıkardığı ve bunların toplam maliyetinin 180.000 + 250.000 = 430.000 TL. sına ulaştığı, bu durumda 08.03.20x0'daki stokların ortalama maliyetinin 430.000 TL. / 19 = 22631,50 TL. / b olduğu söylenebilir. 10.06.20x0 tarihinde her biri 25.000 TL. sından satılan 6 birim malm ortalama birim maliyeti 22.631,50 TL. olduğundan bu değer üzerinden çıkışı yapılmıştır. Aynı şekilde, 10.06.20x0 tarihinde beheri 30.000 TL.sından alınan 5 birim mal aynı tarihte stokların toplam maliyet değerini 294.211 + 150.000 = 444.211 TL.sına çıkarmıştır. Bu durumda ortalama  maliyet 444.211 TL / 8 = 24.678,30 TL.  olmaktadır.     21 .11 .20x0   tarihinde 35.000 TL / b satış fiyatı ile 10 birim mal satılmıştır. Satılan malın ortalama birim maliyeti 24.678,30 TL. dir. Bu durumda stoklar 8 x 24.678,30 = 199.426 TL. toplam maliyet değerli olmaktadır.

 

Tabloya dikkat edilirse, satılan malları toplam maliyeti 135.789 + 246.783 = 381.572 TL.sıdır.

 

Hareketli ağirlikli ortalama maliyet yöntemi devamli envanter sis­temi uygulayan işletmelerde kullanılabilmektedir. Böylece, her satış işleminde satılan malların ortalama maliyeti hesaplanmış olmaktadır.

 

Hareketli ağırlıklı ortalama maliyet yöntemi fiyat hareketlerinin stok değer­leri üzerindeki etkisinin hafifletmek amacını güder.