Mal Sayım Fazlalıkları

 

Fiili envanter neticelerine göre olması gereken stok miktarı ile defter bakiyeleri arasındaki farkların "Mal Sayım Noksanlığı" veya "Mal Sayım Fazlalığı" gibi geçici hesaplarda izlenmesi gerekir.

 

Fiili envanter neticesine göre olması gereken stok miktarı defter bakiyesinden fazla ise mal sayım fazlalığı söz konusudur. Defter ba­kiyesi ile envanter neticesi arasındaki fark mal stokları hesabına borç, mal sayım fazlalığı hesabına alacak kaydedilerek defter bakiye­si fiili envanter neticesine çıkarılmış olur.

 

Bulunan mal sayım farklarının sebeplerinin araştırılarak sebeple­rine göre mal sayım fazlalığı geçici hesabı kapatı­larak ilgili hesaplara devri yapılır.

 

Mal sayım fazlalıkları değerleme yönteminirı değiştirilmesinden, kayıtlara geçmediği halde fiilen işletmeye ait mallardan, işletmede bu­lunan mülkiyeti işletmeye ait olmayan mallardan, kayıtlara göre işlet­meden çıktığı halde fiilen işletmede bulunan mallardan kaynaklanmış ölabilir.

 

Değerleme yönteminin değiştirilmesi neticesi ortaya çıkan mal sayım fazlalığı tamamen değerleme ölçüsünün değişmesinden kaynaklanmaktadır. Bu sebeple, değerlemeden doğan farkların tecrübi sistemde ve devamlı envanter sisteminde satılan ticari mallar maliyeti veya yurtiçi satışlar hesabına devredilmesi gerekir.

 

Bu durumda muhasebe kayıtları:

 

_________________     /     _______________

153 TİCARİ MALLAR                                                             250.000

            397  SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI                                     250.000

                     397.02 Mal sayım tazlalığı

Envanter neticesi ortaya çıkan fazlalığın kaydı.

_________________     /     _______________

 

_________________     /     _______________

397  SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI                              250.000

        397.02 Mal sayım fazlalığı

            621. SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ                                250.000

Değerlemeden doğan mal sayım fazlalığının devri

_________________     /     _______________

 

veya

_________________     /     _______________           
           
397  SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI                              250.000
                    397.02  Mal sayım fazlalığı
                        600 YURTİÇİ SATIŞLAR                                                             250.000
            Değerlemeden doğan mal sayım
            fazlalığının devri
            _________________     /     _______________


şeklinde olacaktır.


            Mülkiyeti işletmeye ait fıilen işletmeye girmiş fakat kayıtlara geçmemiş olan satın alınmış mallar veya satış iadeleri sebebiyle ortaya çıkan mal sayım fazlalığı satıcılar veya alıcılar hesabı ile ilgilendirilerek kapatılır.
           

_________________     /     _______________
           
397  SAYIM VE TESELLÛM FAZLALARI                             250.000
                    397.02 Mal sayım fazlalığı
            621  SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ                             50.000
            191  İNDİRİLECEK K.D.V.                                                   54.000
                    191.01 Alış KDV
                        320  SATICILAR                                                                          354.000
                                320.11 Ziya Tunç                         354.000
            Kayda geçmeyen...nolu faturra ile
            alınan malın kaydı
            _________________     /     _______________

                                  

Satılan ticari mallar maliyeti hesabı, fatura tutarının mal sayım fazlalığı tutarından fazla olup olmamasına göre borçlanır veya ala­caklanır.

 

Kayda geçmeyen satış iadesinin düzeltilmesinde ise iade fatura­sı tutarında alıcılar hesabı alacaklaklandırılır, tecrübi sistemde iade faturası tutarı ile satıştan iadeler hesabı borçlandırılır, mal sayım faz­lalığı tutarı kadar satılan ticari mallar maliyeti alacaklandırılır. Devamlı envanter sisteminde ise satıştan iadeler hesabı iade faturası tutarın­da borçlandırılır. Diğer bir yevmiye maddesi ile satılan ticari mal ma­liyeti hesabı mal sayım fazlalığı tutarı kadar alacaklandırılır. Mal sayım fazlalığı hesabı da borçlandırılarak kapatılır.

 

Tecrübi sistemde:

 

_________________     /     _______________

610  SATIŞTAN İADELER                                                   500.000
            191  İNDİRİLECEK KD.V.                                                     90.000
                    191.02 Satış İade K.D.V.
                        120  ALICILAR                                                                            590.000
                               120.11. İsmet Tali                          590.000
            Satış iadesinin kaydı

            _________________     /     _______________           
           

 

_________________     /     _______________
           
397  SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI                              250.000
                    397.02  Mal Sayım Fazlalığı
                        621  SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ                                    250.000
            İade edilan malın maliyetlnin kaydı

_________________     /     _______________
                                               
şeklinde olacaktır.


            Devamlı envanter sisteminde ise yazılacak yevmiye maddesi:
           

_________________     /     _______________ 
           
610  SATIŞTAN İADELER                                                   500.000
            191  İNDİRİLECEK KDV                                                       90.000
                    191.02 Satış İade KDV
                        120  ALICILAR                                                                            590.000
                               120.11  İsmet Tali                          590.000
                        Satış Iadesinin kaydı

_________________     /     _______________
                                               
           
_________________     /     _______________
            397  SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI                               250.000
                    397.02 Mal Sayım Fazlalığı
                        621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ                                    250.000
            İade edilen malın maliyetinin kaydı

_________________     /     _______________
                                               

Eğer alış işlemi peşin olarak yapmış ise günlük kasa kaydı sebebiyle kasa sayım noksanlığının bulunması ve bu kasa sayım noksan­lığının alacaklar hesabı yerine borçlandırılarak kapatılması gerekir.

 

İşletmede bulunmakla beraber mülkiyeti işletmeye ait olmayan faturası henüz gelmemiş, konsinye, teminat veya emanet olarak bıra­kılmış mallar olabilir. Envanter sayımı sırasında bu gibi malların fiili sayıma dahil edilmesi mal sayım fazlalığına neden olabilir. Mülkiyeti işletmeye ait olmayan takat işletme içinde bulunan bu gibi değerlerin fiili envantere dahil edilmemesi ve nazım hesaplarda takip edilmesi gerekir.

 

Aynı şekilde, satılarak işletmeden çıkışı yapılmış veya iadesi ka­rarlaştırılarak kaydı yapılmış malların ilgili yerlere gönderilmesi gecik­miş olabilir. Bu gibi mülkiyeti işletmeye ait olmayan malların da en­vantere dahil edilmemesi, nazım hesaplarda takip edilmesi lâzımdır.