DURAN VARLIKLAR

 

İşletmelerin faaliyetlerini gerçekleştirmede bir yıldan daha fazla süre kullandıkları, aşınmaya, yıpranmaya, tükenmeye ve değer kay­bına tabi kıymetlere duran varlıklar denir. Duran varlıklar muhasebe literatüründe Sabit Aktifler, Uzun Vadeli Aktifler olarak da tanımlan­maktadır.

 

Duran varlıklar, fiziki yapıya sahip olan Maddi Duran Varlıklar ve fıziki yapıya sahip olmayan ve bir harcama şeklinde ortaya çıkan Maddi Olmayan (Gayrimaddi) Duran Varlıklar olarak iki gruba ayrılır­.

 

a. Maddi Duran Varlıklar

 

i.                    Arazi ve arsalar,      

ii.                  Binalar,         

iii.                Makineler, cihazlar,

iv.                 Tesisler,       

v.                   Demirbaşlar,

vi.                 Taşıtlar,         

vii.               Yeraltı ve yer üstü düzenleri,          

viii.             Özel tükenmeye tabi varlıklar

olarak sınıflandırılmaktadır.

 

Arazi ve Arsalar işletmenin üzerinde faaliyetini sürdürdüğü, akti­fine kayıtlı toprak parçalarıdır. Binalar, işletme faaliyetlerinin içinde yürütüldüğü yapılar olarak tanımlanır. Makineler ve cihazlar işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde ve üretim safhasında kullanılan teknik araçlardır. Işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde kullanı­lan enerji, telefon, su, buhar, ısıtma, aydınlatma, ses düzeni gibi te­sisler “Tesisler" olarak ifade edilir. Demirbaşlar, işletme bürolarında kullanılan kasa, daktilo, hesap makinesi, dolap, masa, sandalye gibi büro malzemeleridir. Taşıt araçları her türlü taşıma ve binek arabala­rıdır. Yeraltı ve yer üstü düzenleri işletmenin faaliyetlerini gerçekleştir­mek ve kolaylaştırmak için işletme arazilerinde meydana getirilen yollar, parklar, köprüler, kanallar, bahçeler, hava hatları, demir yolları gibi düzenlemelerdir. Özel tükenmeye tabi varlıklar, tükenmeye tabi madenler, taş ocakları petrol yatakları, kaynaklar ve benzeri aktif değerlerdir. Bunlarla ilgili arama, hazırlık ve geliştirme giderleri de özel tükenmeye tabi varlıklar olarak tanımlanır.

 

Tek düzen muhasebe sisteminde

 

250.ARAZİ VE ARSALAR

251.YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ

252.BİNALAR

253.TESİS MAKİNE VE CİHAZLAR

254.TAŞITLAR

255.DEMİRBAŞLAR

256.DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR

257.BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR

258.YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR

259.VERİLEN AVANSLAR

271.ARAMA GİDERLERİ

272.HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ

278.BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI

 

hesapları kullanılmaktadır.

 

 

Duran varlıklar muhasebeleştirilirken satın alınan maddi duran varlıklar borçlu olarak kaydedilirler:

 

 

___________________________       /        ______________________________

253 TESİS MAKİNE VE CİHAZLAR                                      6.000.000

       253.01 Makineler

191 İNDİRİLECEK KDV                                                           1.080.000                                                       

      191.01 Alış KDV

100  KASA                                                                                         7.080.000

Makine alınması

___________________________       /        ______________________________

 

 

 

___________________________       /        ______________________________

255  DEMİRBAŞLAR                                                             4.000.000

       255.01 Şef masası

191 İNDİRİLECEK KDV                                                            720.000                                                       

      191.01 Alış KDV

100 KASA                                                                                        5.720.000

Masa alınması

___________________________       /        ______________________________

 

 

Duran Varlıkların işletme tarafından imal edilmesi durumunda, bunların yapılması ile ilgili hammadde malzeme, işçilik ve diğer gi­derler geçici aktif bir hesap olan "258. YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR" hesa­bında toplanır.

 

Örnek olarak bir kalıp yapıldığını varsayalım:

 

Kalıbın üretimi için kullanılan malzeme, işçilik ve bunlar dışındaki yardımcı malzemeler, elektrik, yakıt, kira, sigorta, amortisman gibi genel üretim giderleri meydana geldikçe 258. YAPILMAKATA OLAN YATIRIMLAR hesabının alt hesabı olarak açılan 258.01 KALIPLAR hesabına yazılır.

 

___________________________       /        ______________________________

258  YAPIIMAKTA OLAN YATIRIMLAR                                 500.000
        258.01 Kalıplar                                                  500.000

        258.01.001  Malzeme Giderleri
191  İNDİRİLECEK KDV                                                            90.000                               

       191.01 Alış KDV
            336 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR                                                     590.000
                   336.01  Tezdemir A.Ş.                         590.000
Kalıp için dökme demir alınması

___________________________       /        ______________________________

 

___________________________       /        ______________________________       
258  YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR                                 800.000
        258.01  Kalıplar                                                800.000

        258.01.002  İşçilik Giderleri

360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR                        130.000                                         

361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK

       KESİNTİLERİ                                                                                   120.000
            100 KASA                                                                                                550.000
Ödenen Işçilik

___________________________       /        ______________________________

 

___________________________       /        ______________________________
258  YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR                                    130.000
        258.01  Kalıplar                                               130.000

        258.01.003  Genel Üretim Giderleri
191  İNDİRİLECEK KDV                                                                  23.400
       191.01 Alış KDV                                                  23.400
            100 KASA                                                                                                   153.400
Yardımcı malzeme masrafları

___________________________       /        ______________________________


şeklinde kalıp imalatı ile ilgili kayıtlar olacaktır. Kalıp tamamlanıp kullanılabilir hale gelince Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabı kapatılıp ilgili duran varlıklar hesabına (Örneğimizde Tesis, Makine ve Cihazlar
hesabıdır) devredilir.

 


            ___________________________       /        ______________________________
            253  TESIS MAKİNA VE CİHAZLAR                                      1.430.000
                    253.02  Kalıplar           
                        258  YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR                                                 1.430.000

                    258.01 Kalıplar

                    258.01.001  Malzeme Giderleri  500.000

        258.01.002  İşçilik Giderleri        800.000

        258.01.003  Genel Üretim Gid.  130.000

Kalıpla ilgili masrafların kalıp hesabına devri

___________________________       /        ______________________________