HİSSE SENETLERİ VE TAHVİLLER HESABI

 

 

Hisse Senetleri sermaye şirketlerinin sermaye paylarını temsil eden senetlerdir. Hisse senetleri ait olduğu işletmenin ismini, seri numarasını, tertibini, kimin namına düzenlendiğini, itibari değerini (üzerinde yazılı olan değer) gösterir.

 

Hisse senetleri hesabı işletmenin satın almış olduğu diğer işlet­melere ait sermaye paylarını göstermek için kullanılır. VUK'na göre Hisse Senetleri alış değerleri üzerinden değerlendiğinden kayıt­lar alış değeri ile yapılır.

 

Tahviller sermaye şirketlerinin finansman ihtiyacı için çıkardıkları uzun vadeli borç senetleridir. Tahviller de ait olduğu işletmenin adını, tertibini ve seri numarasını, kimin namına düzenlendiğini, itibari değerini, vadesini, faiz haddini gösterir.

 

Tahviller hesabı, işletmenin satın almış olduğu diğer işletmelerin çıkardığı tahvilleri göstermek için kullanılır.

 

Tek düzen muhasebe sisteminde Hisse Senetleri ve Tahviller için ayrı hesaplar kullanılır.

 

a.      Tek hesaplı yönteme göre hisse senetlerinin muhasebeleştirilmesi.

 

 

Bu yöntemde, hisse senetleri ile ilgili hareketler tek bir hesapta (Hisse Senetleri Hesabı) izlenir. Hisse senetleri hesabının borcuna alınan hisse senetleri alış değerleri ile, hisse senetleri hesabının ala­cağına satılan hisse senetleri satış fiyati ile yazılır. Dönemsonunda elde mevcut hisse senetleri alış fiyatları ile değerleri tesbit edilip, hisse senetleri hareketinden sağlanarı kâr veya zarar hesaplanır.

 

Yöntemi bir örnekle açıklayalım.

 

12.6.20X1 tarihinde herbiri 1.000.000 TL. itibari (nominal) değerli 5 adet Hisse Senedi 6.000.000 TL. sına satın alınmıştır.

 

 

_________________________ 12.06.20x1_____________________                                             
                   
 110  HİSSE SENETLERİ                                         6.000.000
                             A  A..Ş.                        3841 Seri No.   H.S.                       1.200.000
                               "        3842    "              "              1.200.000
                               “         3843    "              "              1.200.000
                               "        3844    "              “.              1.200.000
                               "        3845    "              “               1.200.000

100 KASA                                                                          

            6.000.000 Hisse Senedi alınması

            _________________________        /         ______________________

 

Söz konusu hisse senetlerinden 2 adedi herbiri 1.500.000 TL. ndan,14.12.20X1 tarihinde peşin olarak satılmıştır.

 

_________________________14.12.20x1______________________

100  KASA                                                                      3.000.000

 110 HİSSE SENETLERİ                                                            3.000.000

                    A. A.Ş. 3841 Seri No.                 1.500.000

                    A  A.Ş. 3842 Seri No.                 1.500.000

 Satılan hisse senederinin kaydı

_________________________        /         ______________________  

 

Bu durumda hisse senetleri hesabının defteri kebir kayıtları şu şekildedir:

 

İşlemlerin bu kadar olduğunu kabul edersek, dönem sonunda işletmenin elinde 3 adet hisse senedi vardır. Bunların alış değerleri toplamı (1 .200.000 + 1 .200.000 + 1 .200.000=) 3.600.000 TL.dır.

 

6.000.000 TL.lık hisse senedi alınmış, bunlardan 3.600.000 TL.lık hisse senedi ve tahvil kaldığından (6.000.000 - 3.600.000 =) 2.400.000 TL.lık hisse senedi satılmış demektir. Satış fiyatı 3.000.000 TL. olduğuna göre (3.000.000 - 2.400.000 =) 600.000 TL. satış kârı söz konusudur.

 

 

 

 

40                                                                                                                                                                                              40

110. HİSSE SENETLERİ

Haz

12

Kasa

...

6.000.000

 

 

Ara

14

Kasa

...

3.000.000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hisse Senetleri hesabının 3.600.000 TL. borç bakiye vermesini sağlamak için 600.000 TL.lık satış kârı tutarını bu hesabın borcuna yazmamız gerekir.

 

__________________________________   31.12.20x1   __________________________________

110  HİSSE SENETLERİ                                                  600.000
                              645 MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI                                    600.000
                                     645.01  Hisse SenetIeri Satış Karı  
                   Hisse senetleri satış karının kaydı

_________________________        /         ______________________


                  Hisse Senetleri hesabının borç bakiyesi Bilançoda aktifte, Hisse
          senetleri satış kârı da Menkul Kıymet Satış Kârları olarak Gelir Tablo-
          sunda gelirlerde yer alacaktır.


                  Hisse senetleri satış zararı ortaya çıktığında ise, örnek olarak;


                  _________________________31.12.20x1______________________    
                  655  MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI           360.000
                           655.01 Hisse Senetleri Satış Zararı
                                 110. HİSSE SENETLERİ                                              360.000
                  Hisse senetleri satış zararının kaydı
                  _________________________        /         ______________________   

 

şeklinde yazılacaktır.

 

b.     İki hesaplı yönteme göre hisse senetlerinin muhasebeleştirilmesi.

 

Hisse senetteri ile ilgili diğer muhasebeleştirme sisteminde  "Hisse Senetleri" hesabı ile "Hisse Senetleri Satış"  hesabı kullanılır. Hisse Senetleri hesabı değer fonksiyonunu Hisse Senetleri Satış hesabı sonuç fonksiyonunu yüklenmiştir.

 

Hisse senetleri hesabının borç ve alacağına alınan ve satılan hisse senetleri giriş değerleriyle yazılır. Böylece hisse senetleri hesabının borç bakiyesi dönem sonunda işletmede bulunan hisse senetlerinin değerini gösterir.

 

Hisse senetleri satış hesabının alacağına satılan hisse senetleri satış fıyatıyla; hesabın borcuna ise, satılan hisse senetIeri alış değeriyle kaydedilir. Böylece hisse senetleri satış hesabının alacak bakiyesi hisse senetleri Satış kârını, borç bakiyesi ise hisse senetleri satış  zararını ifade eder. Hisse Senetleri Satış hesabı dönem sonunda kapatılarak Menkul Kıymet Satış Kârları veya Menkul Kıymet Satış Zararları hesaplarının Hisse Senetleri Satış Kârı veya Satış Zararı alt hesaplarına aktarılır.

 

Şimdi aynı örneği bu yönteme göre muhasebeleştirelim.

 

 Hisse senetleri alınmasıyla ilgili yevmiye maddesi değişmemektedir.

 

 

_________________________________   12.06.20x1   _________________________________                                             
                    110  HİSSE SENETLERİ                                        6.000.000

        110.01  Hisse Senetleri                                       
                             A A.Ş.  3841 Seri No.   H.S.            1.200.000
                               "        3842    "              "              1.200.000
                               “         3843    "              "              1.200.000
                               "        3844    "              “.              1.200.000
                               "        3845    "              “               1.200.000

100 KASA                                                                               6.000.000

            Hisse Senedi alınması

            ________________________________                 /                 ___________________________________

 

                Hisse senetleri satıldığında:

 

________________________________    14.12.20x1    __________________________________

100  KASA                                                                    3.000.000

 110 HİSSE SENETLERİ                                                      3.000.000

        110.02  Hisse Senetleri Satış                                       

                    A. A.Ş. 3841 Seri No.                 1.500.000

                    A. A.Ş. 3842 Seri No.                 1.500.000

 Satılan hisse senetlerinin kaydı

_______________________________                                      ________________________________

 110 HİSSE SENETLERİ                                                2.400.000

        110.02  Hisse Senetleri Satış                                       

                    A. A.Ş. 3841 Seri No.                 1.200.000

                    A. A.Ş. 3842 Seri No.                 1.200.000

             110  HİSSE SENETLERİ                                                       2.400.000

                       110.01  Hisse Senetleri

Satılan hisse senetlerinin maliyetinin kaydı

            _______________________________                 /                    ________________________________

 

şeklinde yevmiye maddesi yazılacaktır.

 

Bu durumda, defteri kebir hesapları aşağıdaki gibi olacaktır:

 

 

 

 

40                                                                                                                                                                                             40

110.01 HİSSE SENETLERİ 

Haz

12

Kasa

...

6.000.000

 

 

Ara

14

Kasa

...

2.400.000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

41                                                                                                                                                                                              41

110.02 HİSSE SENETLERİ SATIŞ

Ara

14

Hisse S

...

2.400.000

 

 

Ara

14

Kasa

...

3.000.000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            Hisse Senetleri hesabı 3.600.000 TL. borç bakiyesi vermektedir ve bu bakiye dönemsonu hisse senedi mevcudu olarak Bilançonun aktifinde yer alacaktır. Hisse senetleri satış hesabı 600.000 TL. ala­cak bakiye vermekte ve hisse senetleri satışından sağlanan kârı ifade etmektedir. Bu hesap kapatılıp menkul kıymet satış kârları he­sabının alt hesabı olan Hisse Senetleri Satış Kârı hesabına devredile­cek ve Gelir Tablosunda gelirlerde yer alacaktır.

 

 

_________________________31.12.20x1______________________

110  HİSSE SENETLERİ                                                      600.000

        110.02  Hisse Senetleri satış
                         645 MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI                                     600.000
                                645.01  Hisse SenetIeri Satış Karı       
                   Hisse senetleri satış karının kaydı

_________________________        /         ______________________

 

Eğer satış zararı olsaydı, örnek olarak:

 

_________________________31.12.20x1______________________                     
           
655  MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI                             360.000
                    655.01 Hisse Senetleri Satış Zararı
                        110. HİSSE SENETLERİ                                                             360.000

                     110.02 Hisse Senetleri satış
            Hisse senetleri satış zararının kaydı
            _________________________        /         ______________________

 

şeklinde muhasebeleştirilecekti.

 

Tahviller aynen hisse senetleri gibi muhasebeleştirilmektedir. Tahviller tek hesaplı sisteme göre muhasebeleştirildiğinde "111. ÖZEL KESİM TAHVİL SENET VE BONOLARI" veya "112. KAMU KE­SİMİ TAHVİL, SENET VE BONOLARI" hesapları kullanılacaktır. İki he­saplı yöntemde bu hesapların 'Tahviller" ve 'Tahvil Satış" alt hesapla­rı kullanılır. Tahvil satış kârları, "MENKUL KIYMET' SATIŞ KÂRLARI" hesabının alt hesabı olarak, Tahvil Satış Zararlan "MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI" hesabının alt hesabı olarak gösterilir.

 

İşletmenin Devlet Tahvil alışları ve bunlarla ilgili işlemler "KAMU KESİMİ TAHVİL SENET VE BONOLARI" hesabında; Gelir Ortaklığı Belgeleri aynı hesabın "Gelir Ortaklığı Belgeleri" veya "Kâr ve Zarar Ortaklığı Belgeteri" alt hesaplarında takip edilir. Çalışma şekilleri ve muhasebeleştirilmesi Hisse Senetleri hesabı gibidir.