TEK DÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ

 

 

            Tek düzen hesap çerçevesi, bir ülkede bulunan bütün işletmelerin hesaplarını belli bir sistem içinde hesap sınıfı ve hesap grupları olarak bölümlendiren, bu bölümleri kesin olarak sınırlayan ve kapsamlarını tanımlayan bir yönergedir.

 

            Tek düzen hesap çerçevesi, işletmeler arası hesap birliğini ve terim birliğini sağlar. Tek düzen hesap çerçevesi belli bir sisteme sahip olduğundan işletmelerin muhasebe, raporlama ve denetim işlemlerini kolaylaştırır ve bir sisteme sokar.

 

 

A- TEK DÜZEN HESAP ÇERÇEVESİ

 

Tek düzen hesap çerçevesi, hesap sınıflarını ve hesap gruplarını şu şekilde belirlemiştir.

 

HESAP SINlFLARI

 

1. DÖNEN VARLIKLAR

2. DURAN VARLIKLAR

3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

4. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 

5. ÖZKAYNAKLAR

6. GELİR TABLOSU HESAPLARI

7. MALİYET HESAPLARI

8.

9. NAZIM HESAPLAR

 

HESAP GRUPLARI

 

1.  DÖNEN VARLIKLAR

 

10. HAZIR DEĞERLER

11. MENKUL KIYMETLER

12. TİCARİ ALACAKLAR

13. DİĞıER ALACAKLAR

14

15. STOKLAR

16.

17. YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ

18. GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

19. DİĞER DÖNEN VARLIKLAR

 

2.  DURAN VARLIKLAR

 

20.

21.

22. TİCARİ ALACAKLAR

23. DİĞER ALACAKLAR

24. MALİ DURAN VARLIKLAR

25. MADDİ DURAN VARLIKLAR

26. MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR

27. ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR

28. GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

29. DİĞER DURAN VARLIKLAR

 

3.   KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

 

30. MALİ BORÇLAR

31.

32. TİCARİ BORÇLAR

33. DİĞER BORÇLAR

34. ALINAN AVANSLAR

35. YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONAR IM HAKEDİŞLERİ

36. ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER

37. BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI

38. GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

39. DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

 

4.  UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

 

40. MALİ BORÇLAR

41.

42. TİCARİ BORÇLAR

43. DİĞER BORÇLAR

44. ALINAN AVANSLAR

45.

46.

47. BORÇ VE GİDER KARŞlLIKLARI

48. GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

49. DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

 

5.   ÖZKAYNAKLAR

 

50. ÖDENMİŞ SERMAYE

51.

52. SERMAYE YEDEKLERİ

53.

54. KAR YEDEKLERİ

55.

56.

57. GEÇMİŞ YILLAR KARLARI

58. GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI

59. DÖNEM NET KARI (ZARARI)

 

6.   GELİR TABLOSU HESAPLARI

 

60. BRÜT SATIŞLAR

61. SATlŞ İNDİRİMLERİ (-)

62. SATIŞLARIN MALİYETİ (-)

63. FAALİYET GİDERLERİ (-)

64. DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR

65. DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)       

66. FİNANSMAN GİDERLERİ (-)

67. OLAÖıAN DIŞI GELİR VE KARLAR

68. OLAĞAN DIŞI GİDER VE ZARARLAR (-)

69. DÖNEM NET KARI (ZARARİ)

 

7. MALİYET HESAPLARI

 

7/A SEÇENEĞİ

 

70. MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI

71. DİREKT İLKMADDE VE MALZEME GİDERLERİ

72. DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ

73. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ

74. HİZMET ÜRETİM MALİYETİ

75. ARAŞTİRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ

76. PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ

77. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ

78. FİNANSMAN GİDERLERİ

 

7/B SEÇENEĞİ

 

79. GİDER ÇEŞİTLERİ

       790. İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ

       791. lŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ

       792. MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ

       793. DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER

       794. ÇEŞİTLİ GİDERLER

       795. VERGİ RESİM VE HARÇLAR

       796. AMORTİSMAN VE TÜKENME PAYLARI

       797. FİNANSMAN GİDERLERİ

       798. GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAPLARI

       799. ÜRETİM MALİYETİ HESABI

 

8. (SERBEST)

 

9. NAZIM HESAPLAR

 

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

 

0 (SERBEST)

 

Hesap sınıfları ve hesap grupları ondalık sisteme göre belirlenmiştir. 1 den 9 a kadar sayılar hesap sınıflarını, 10 dan 99 a kadar sayılar da hesap gruplarını tanımlamaktadır. Her hesap sınıfı onluk hesap grubuna ayrılmıştır. Örnek olarak, 1 nolu hesap sınıfı Dönen Varlıklardır. Bu hesap sınıfı da 10 dan 19 a kadar Hazır  Değerler, Menkul Kıymetler gibi hesap gruplarına ayrılmıştır. Hesap sınıfların­dan 8.ve 0. hesap gruplarında da bazı numaralar tanımlanmayarak serbest bırakılmıştır. İşletmeler ihtiyaçiarına göre bu tanımlanmayan hesap sınıf ve gruplarını hesap çerçevasi ve hesap grubu sisteminl ve prensiplerini bozmamak şartıyla kullanabilirler. İşletmeler hesap grupları kapsamındaki işlemleri ilgili hesap grubu içinde ifade et­mek zorundadırlar. Belirlenmiş hesap sınıfları ve hesap grupları ih­tiyari olarak değiştirilemez, Ancak, değiştirme yetkisi verilmiş mesleki organlar veya komisyonlar gelecekte Ihtiyaç duyulacak değişiklik ve gelişmeleri gerçekleştireceklerdir.

 

7 nolu hesap grubu Maliyet Hesapları grubunu oluşturmaktadır. Bu grupta işletmelerin kullanımı için iki seçenek sözkonusudur. 7/A seçeneği bir önceki yıl aktif toplamı 2001 yılı için 200 milyar TL.yı veya net satışlar toplamı 500 Milyar TL.yı aşan üretim ve hizmet işletmeleri Için zorun­lu olarak önerilmiştir. Söz konusu rakamsal limitler her yıl yeniden değerleme oranında arttırılmaktadır. 7/A grubunda Maliyet hesapları fonksiyon esa­sına göre bölümlendirilmiştir. Maliyetlerln çeşit esasına ve gider yer­leri esasına göre izlenmesi yardımcı defterler yardımı ile gerçekleş­tirilir.

 

7/B seçeneğinl ise ticaret işletmeleri Ile yukarıda belirtilen ölçüle­rln altında kalan üretlm ve hizmet işletmeleri uygulayabilirler. Bu bölümlendirmede maliyetler ve giderler çeşit esasına göre bölümlendlrilmiştir. Maliyetlerin ve giderlerin tonksiyon esasına göre takibi yar­dımcı defterler yardımı ile olur. Sözkonusu işletmeler isterlerse 7/A seçeneğini de tercih edebilirler.

 

 

B. HESAP PLANI VE HESAPLARIN İŞLEYİŞİ

 

Hesap Planı, belirli bir hesap çerçevesine dayanarak işietmelerin iktisadi işlemlerini kaydederken kullanacakları ana hesapları kesin olarak tanımlayan kapsamlarını çlzen ve işleyişini açıklayan bir yö­nergedir,

 

Hesap planı, bütün işletmelerin aynı özellikteki işlemlerinin aynı hesaplara işlenmesini ve aynı hesaplarda izlenmesini sağlar. Hesap planında sadece ana hesaplar (defterl kebir hesapları) yer alır. Alt hesaplar ana hesabın tanımı ve kapsamı çerçevesinde işletmelerln bilgi ihtiyacına göre açılmaktadır. Alt hesaplar işletme faaliyetlerinln meydana geliş yerleri, çeşit ve fonksiyonlar itibariyle takibinl müm­kün kılacak şekilde işletmeler tarafından serbestçe açılabilmektedir.

 

Hesap planında ana hesaplar hesap sınıfının ve hesap grubu­nun numarasına bağlı olarak üç karakterll kodla ifade edilmiştir. Kullanılan bilgisayar muhasebe programlarının sağladığı imkanlar çerçeveslnde ikl veya üçer karakterli, gerektiğinde daha fazla ka­rakterli olarak departman ve masraf yerlerl, işlem veya masraf çeşit­Ierl, işletme fonksiyonları için alt hesaplar açılabilir.

 

Tek Düzen Hesap Planında boş bırakılmış hesap gruplarının kullanılabilmesi için Maliye Bakanlığından izin alınması gerekmektedir. İsmi belirlenmiş hesap gruplarındaki boş hesap kodlarına ilgili hesap grubunun kapsam ve işleyiş prensiplerini bozmamak şartıyla ihtlyaç duyulan hesaplar yerleştirilebilir.