Ticaret hukukuna ve vergi mevzuatına göre geçici pasif hesapların değerlemesi

Geçici pasif hesaplar da aynen geçici aktif hesaplar gibi TTK'nun 75. maddesinin genel hükümlerine göre işletme için haiz oldukları değer olan mukayyet değer ile değerlenirler.

VUK'nun 287. maddesine göre de geçici pasif hesaplar mukayyet değerleri üzerinden pasifleştirilmek suretiyle değerlenir.

Envanter İşlemleri

Geçici pasif hesapların envanteri yapılırken, değerleme gününde bu hesapların tahakkuk eden, gerçekleşen kısımlarının tesbitine çalışılır. Dönem içinde peşin tahsil edilmiş, hasıtalın ne kadar kısmının cari dönemin geliri olarak tahakkuk ettiği hesaplanır. Gerçekleşen gelir geçici pasif hesaptan çıkarılarak bir gelir hesabına alacak kaydedilir.

Bu gibi hasılat meydana geldiğinde tahsilatın toplam değeri üzerinden gelire kaydedilmiş ise, dönem sonunda henüz gerçekleşmemiş kısmının tesbit edilerek gelir hesabından çıkarılması ve geçici bir pasif hesaba alacak kaydedilmesi gerekir.

Bununla ilgili olarak dönem sonunda yapılması gerekli muhasebe kayıtları şu şekilde olaccaktır :

Dönem içinde 400.000 TL.lık faiz gelirinin tahakkuk etmiş olduğunu, dönemsonunda yapılan envanterde bunun 340.000 TL.lık kısmının cari döneme ait olduğunu varsayalım.

(i) Peşin tahsil edilen hasılatın tümü tahsilatın yapıldığı dönem gelire yazılmış ise, gerçekleşmeyen , diğer bir ifade ile gelecek dönemlere ait olan kısım gelir hesabından çıkarılarak geçici pasif hesaba konacaktır.

^{_______________________} _/ ^{_______________________}

642 FAİZ GELİRLERİ 60.000
380 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER 60.000
380.03 Faiz Gelirleri 60.000
Henüz gerçekleşmemiş gelirin geçici
pasif hesaba aktarılması
^{_______________________} _/ ^{_______________________}

Henüz gerçekleşmeyen gelir tutarında ilgili sonuç hesabı borçlandırılır, geçici pasif bir hesap olan gelecek aylara ait gelirler hesabı
alacaklandırılır.

Peşin tahsil edilmiş gelirlerin vadesi 1 yılı aşıyorsa 1 yılı aşan kısım 480. Gelecek Yıllara ait Gelirler hesabına alacak kaydedilir.

(ii) Peşin tahsil edilen hasılatın tümü tahsilatın yapıldığı dönem geçici bir pasif hesaba yazılmış ise, gerçekleşen gelir tutarı geçici pasif hesaptan çıkarılarak gelir hesabına aktarılır.

^{_______________________} _/ ^{_______________________}
380 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER 340.000
380.03 Faiz Gelirleri 340.000
642 FAİZ GELİRLERİ 340.000
Gerçekleşen gelirin sonuç hesabına devri
^{_______________________} _/ ^{_______________________}

Gerçekleşen gelir tutarı kadar geçici bir pasif hesap olan gelecek aylara ait gelirler hesabı borçlandırılır, ilgili sonuç hesabı ise alacaklandırılır.

Henüz ödenmemiş giderlerin envanteri yapılırken; değerleme günü bunların ne kadarının gerçekleşerek giderleştiği tesbit edilir. Gerçekleşen gider tutarı geçici bir pasif hesaba alacak ve ilgili sonuç hesabına borç kaydedilir :

^{_______________________} _/ ^{_______________________}
770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 28.000
770.12 Telefon giderleri 28.000
381 GİDER TAHAKKUKLARI 28.000
381.12 Tefefon Giderleri 28.000
Gerçekleşen giderin sonuç
hesabına devri
^{_______________________} _/ ^{_______________________}

Henüz ödenmemiş giderlerin vadesi 1 yılı aştığı zaman 1 yılı aşan kısım 481 .Gider Tahakkukları hesabına kaydedilir.