Ticaret hukukuna ve vergi mevzuatına göre geçici aktif hesapların değerlemesi

Geçici aktif hesaplar, TTK'niın 75. maddesinin genel hükümlerine göre, en çok bilanço gününde işletme için haiz oldukları değer üzerinden değerlenir. TTK'nun ifade ettiği bu değer geçici aktif hesaplar için mukayyet değer olmaktadır.

VUK'nun 283. maddesine göre de geçici aktif hesaplar mukayyet değerleri üıerinden aktitleştirilerek değerlenirler.

Envanter İşlemleri

Geçici aktif hesapların envanteri yapılırken değerleme gününde bu hesapların tahakkuk eden, gerçekleşen kısımlarının tesbitine çalışılır.

Dönem içinde peşin ödenmiş olan giderlerin ne kadar kısmının cari dönem için gerçekleşen gider olduğu hesaplanır. Gerçekleşen gider geçici aktif hesaptan çıkarılarak bir gider hesabına borç kaydedilir.

Bu gibi harcamalar meydana geldiğinde harcamanın toplam değeri üzerinden gidere kaydedilmiş ise dönem sonunda gerçekleşmemiş kısmının tesbit edilerek gider hesabından çıkarılması ve bir geçici aktif hesaba borç kaydedilmesi gerekir.

Bununla ilgili olarak dönemsonunda yapıiması gerekli muhasebe kayıtları şu şekilde olacaktır.

Dönem içinde 400.000 TL.lık sigorta giderinin ödendiğini, dönem sonunda yapılan envanterde bulunan 80.000 TL. lık kısmının cari döneme ait olduğunu varsayalım.

(i) Peşin ödenen giderlerin tümü harcamanın meydana geldiği dönem gidere yazılmış ise, Henüz gerçekıeşmemiş giderin geçici
aktif hesabına aktarılması gerekmektedir:

^{_______________________} _/ ^{_______________________}

180 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER 320.000

180.02 Sigorta Giderleri 320.000

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 320.000

770.08 Sigorta Giderleri 320.000

Gelecek aylara ait sigorta priminin

Gider hesabından çıkarılarak ilgili hesaba devri

^{_______________________} _/ ^{_______________________}

Henüz gerçekleşmeyen gider tutarı kadar ilgili sonuç hesabı alacaklanır, geçici aktif bir hesap olan gelecek aylara ait giderler hesabı borçlanır. Eğer giderlerin ait olduğu dönem 1 yıldan daha fazla ise 1 yılı aşan kısmı "280. Gelecek yıllara ait Giderler" hesabının borcuna yazılır.

(ii) Peşin ödenmiş giderlerin tümü harcamanın meydana geldiği dönem geçici bir aktif hesaba yazılmış ise, gerçekleşen kısım aktif hesaptan çıkarılarak gider hesabına aktarılır:

^{_______________________} _/ ^{_______________________}

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 80.000

770.08 Sigorta Giderleri 80.000

180 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER 80.000

180.02 Sigorta Giderleri 80.000

Gerçekleşen giderin masraf hesabına kaydı

^{_______________________} _/ ^{_______________________}

Gerçekleşen gider tutarında geçici bir aktif hesap olan gelecek aylara ait giderler hesabı alacaklandırılır, ilgili sonuç hesabı ise borçlandırılır.

Henüz tahsil edilmemiş gelirlerde ise, envanter işlemi yapılırken, değerleme günü bunların ne kadarının gerçekleşerek gelir olduğu tesbit edilir. Gerçekleşen gelirin tahakkuk ettirilerek gelir kaydedilmesi gerekeceğinden gerçekleşen gelir tutarı geçici bir aktif hesaba borç ve ilgili sonuç hesabına alacak kaydedilir :

^{_______________________} _/ ^{_______________________}
181 GELİR TAHAKKUKLARI 40.000
181.01 Tahvil faizleri 40.000
642 FAİZ GELİRLERİ 40.000

642.03 Tahvil faiz gelirleri 40.000
Gerçekleşen gelirin sonuç hesabına devri

^{_______________________} _/ ^{_______________________}

Henüz tahsil edilmemiş gelirlerin tahsil vadesi 1 yılı aştığı takdirde 1 yılı aşan kısım 281. Gelir Tahakkukları hesabına borç kaydedilir.