(iii) İlk giren ilk çikar (FIFO, İgic) yöntemi ile değerleme

 

Bu degerleme yönteminde işletmede kullanılan, üretime verilen veya satılan malların işletmenin stoklarına en önce girenlerden ol­duğu kabul edilir. Bu yönteme göre, çıkışlar işletmeye ilk girenlerden başlar ve giriş sırasına göre devam eder. Bu durumda, dönem so­nunda işletmede mevcut stoklar son giren parti mallardan kalmış olacaktır.

 

Tablo 1'deki örneğimize bu yöntemi tatbik edecek olursak:

 

 

TABLO : 3 FIFO Yöntemine Göre DüzenIenmiş Stok Kartı

 

                             GİREN                               ÇIKAN                      KALAN

                   _________________   ___________________  __________________
                               Birim                              Birim                               Birim
  Tarih         Birim   Fiyatı   Tutarı        Birim   Fiyatı   Tutarı        Birim  Fiyatı   Tutarı
                               (TL)     (TL)                    (TL)     (TL)               (TL)      (TL)

 ________   _________________   ___________________   _________________

01.01.20x0      9    20.000   180.000                                               9     20.000    180.000


08.03.20x0    10    25.000   250.000                                               9     20.000    180.000
                                                                                                 10     25.000    250.000
                                                                                                 19                   430.000


10.06.20x0      _         _            _         6    20.000     120.000         3     20.000     60.000
                                                                                                 10     25.000    250.000
                                                                                                 13                  310.000


02.08.20x0      5    30.000   150.000                                              3     20.000     60.000
                                                                                                 10     25.000    250.000
                                                                                                   5     30.000    150.000
                                                                                                 18                   460.000


21.11.20x0        _         _            _        3    20.000       60.000         3     25.000     75.000
                                                          7    25.000      175.000         5     30.000   150.000
                                                         10                   235.000         8                  225.000

 

 

Tablo 3'u açıklarsak:

 

8.3.20x0 tarihinde, alınan beheri 25.000 TL. smdan 10 birim A malı ile birlikte stokda bulunan 19 birim A malının toplam maliyeti 430.000 TL. sı olmaktadır. 19 birim A malının 9 birimi dönembaşı sto­ku olup herbiri 20.000 TL. sıdır. Stokta bulunan malların partiler ha­linde yazılması, malın çıkışı yapılırken. ilk giren partiden yapılabilmesi içindir. Nitekim,  10.06.20x0 da 6 birim A malının satışında, ilk girenin ilk çıktığı varsayıldığından ilk önce mevcut olan  9 birimlik dönembaşı stoklarından çıkış yapılmıştır. Aynı tarihte stokla­rın değeri, 3 birimi dönembaşı partisinden, 10 birimi ilk alınan parti­den olmak üzere toplam 310.000 TL.sıdır. 02.08.20x0 tarihinde alınan beheri 30.000 TL. sından 5 birim A malı ile bu tarihte tamamı 18 bi­rim olan stokların değeri 460.000 TL.sına yükselmiştir. 21 .11 .20x0 ta­rihinde satılan 10 birim malın çıkışında, önce dönembaşı stokundan kalan 3 birim 20.000 TL.sı birim fiyatı üzerinden, geri kalan 7 birimi ilk önce giren 10 birimlik partinin birim alış fiyatı olan 25.000 TL.sı üzerinden değer­lendirilerek toplam 235.000 TL.dan yapılmıştır. Dönem sonunda mev­cut 8 birimlik malın 3 birimi 08.03.20x0 tarihinde alınan partiden, 5 biri­mi 02.08.20x0 tarihli partiden kalmıştır. Bu durumda dönemsonu stoku ait olduklari partilerin birim alış fiyatlarıyla değerlendiginde 225.000 TL. olmaktadır. Satilan malların toplam maliyeti de 120.000 + 235.000 = 355.000 TL.dir.

 

Yukanda görüldüğü gibi FIFO stok değerleme yöntemi her alış ve satış işleminde, diğer bir ifade ile devamlı envanter sistemi çerçe­vesinde uygulanabileceği gibi öonemsonu envanter alma (tecrubi) sisteminde de uygulanabilir.

 

Dönem sonunda envanter alma sisteminde, FIFO değerleme yönteminin varsayımı, mal satıldığında işletmeye giriş sırasına göre çıkışı yapılacağından dönem sonunda kalanlar en­son giren partilerin birim fiyatlan ile değerlendirilir.

 

Örneğimize dönecek olursak:

 

İşletmenin dönemsonu mevcudu olan 8 birimlik A malının 5 biri­mi işletmeye en son 02.08.20x0 tarihinde giren partiden, geri kalan 3 birimi ondan bir önce işletmeye giren 08.03.20x0 tarihli parti maldan kalmıştır. Bu durumda, dönem sonu stoklarının değeri:

 

 5 x 30.000 TL.= 150.000 TL.

             3 x 25.000 TL.=   75.000 TL.

             8                         225.000 TL.

 

olmaktadır.

 

FIFO stok değerleme yöntemi enflasyonist dönemlerde satılan malın maliyetini olduğundan düşük bir değerle buna karşılık stokları piyasa fiyatına en yakın maliyet değeri ile değerleyecektir. Buna bağlı olarak mal satış karı şişirilmiş olacaktır.

 

Fiyatların düştüğü dönemlerde ise, satılan malın maliyeti olduğun­dan yüksek, dönemsonu stokları ve mal satış karı gereğinden düşük olarak hesaplanır.