ESAS SERMAYE

 

Bu durumda, esas sermaye, kayıtlı sermaye tavanı içinde yöne­tim kurulunca çıkarılmış sermaye payları toplamı olmaktadır. Esas sermayenin ortaklar tarafından ödenmiş olan kısmına ödenmiş ser­maye, ortaklarca henüz ödenmemiş sermaye taahhütlerine de öden­memiş sermaye denmektedir.

 

Esas sermaye ticaret hukuku ve vergi mevzuatına göre mu­kayyet değer ile değerlenir.

 

TTK'nun 463. maddesine göre, esas sermayenin ödenmemiş kısmı varsa aktif tablosuna ayrı olarak geçirilir. Diğer bir ifade ile, esas sermayenin değerlemesi yapılırken ödenmemiş sermayenin kayıtlı değerinin esas sermayenin mukayyet değerinden çıkarılması gerekir.

 

Esas sermayenin mukayyet değeri çıkarılan hisse senetlerinin nominal (itibari) değerleri olmaktadır.

 

 

Hisse Senetleri İhraç Giderleri

 

Hisse Senetleri çıkartılırken yapılan ihraç masrafları KVK'nun 14/1 maddesine göre hasılattan indirilebilir. Diğer bir ifade ile, doğru­dan gider olarak kaydedilebilir.

 

Hisse senedi ihraç giderlerinin kuruluş döneminde ortaya çıkma­sı durumunda kuruluş ve örgütlenme giderleri olarak doğrudan gider yazılmasi veya aktifleştirilerek beş yılda itta edilmesi de mümkündür.

 

Hisse senetlerinin itibari değerleri altında satılması mümkün olmadığından hisse senetleri ihraç zararları ortaya çıkmamaktadır.

 

 

Hisse senedl ihraç primleri

 

KVK'nun 8/5 maddesine göre anonim şirketlerin gerek kuruluşla­rında gerek sermayelerini artırdıkları sırada çıkardıkları hisse senet­lerinin itibari değerlerinin üzerinde elden çıkarılmasından, dağıtılma­mak ve borsaya kayıtlı olmak şartıyla elde ettikleri kazançlar (ihraç primleri) kurumlar vergisinden istisna tutulmuştur.

 

 

Envanter İşlemi

 

Esas sermayenin envanterinde, çıkarılan hisse seııetleri ile ilgili envanter listeleri düzenlenirken nama yazılı olanlar ile hamiline yazılı olanlar ayrı listeler halinde veya aynı listede ayrı sütunlar halinde belirtilirler.

 

Nama yazılı hisse senetlerinin envanter listesinde, hisse senetlerinin çıkarılma tarihleri, seri numaraları, nominal değerleri, sahipleri­nin adı, soyadı ve adresleri, ödenmiş ve ödenmemiş kısımları, temer­rüt faizleri yer alır.

 

Hamiline yazılı olan hisse senetleri envanterinde ise, hisse senetlerinin çıkarılan tarihleri, seri numaraları, nominal değerleri, ödenmiş ve ödenmemiş kısımları belirtir.

 

Hisse senetleri sahiplerine tahakkuk ettirilen kâr payları ile ilgili muhasebe kaydı aşağıdaki şekilde olacaktır:

 

_______________________          /           ______________________

590 DÖNEM NET KARI                                                       2.000.000

360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR                                                       440.000

      360.05  Menkul Sermaye İradı V.                   400.000

      360.02 Fonlar                                                   40.000

            336 DİGER ÇEŞİTLİ BORÇLAR 1.560.000                                1.560.000

                   336.08 Dağıtılacak net kâr            1.560.000

Da§ıtılacak kâr payının ve bundan kesilmesi gereken

menkul sermaye iradı vergisinin kaydı

_______________________          /           ______________________

 

4369 sayılı kanunla yapılan düzenleme ile 1.1.1999 tarihinden itibaren Gelir Vergisi Kanunu'nun 94/6b maddesine göre kurumlar ver­gisinden istisna kazançlara isabet eden kısım düşüldükten sonra her nevi hisse senetlerinin kar payları, iştirak hisselerinden doğan kazanç­lar, kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kâr payları stopaja tabidir.

 

GVK'nun 94. maddesinin 7. bendi 75. inaddenin 5 nolu bendinde yazılı menkul sermaye iratlarından; Devlet tahvili ve hazine bonosu faizlerinden, Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaktığı İdaresi ve özelleş­tirme idaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan gelirlerden %0, nama ve hamiline yazılı tahvil faizlerinden % 12, 94/8. maddesi mevduat faizlerinden; 94/9. maddesi faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kar paylarından, kar ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı öde­nen kar paylarından ve özel finans kurumlarınca kar ve zarara katıl­ma hesabı karşılığında ödenen kar paylarından % 16, menkul kıymet­lerin geri alım satımı taahhüdü ile iktisap veya elden çıkarılması kar­şılığında sağlanan iratlardan % 20  Gelir Vergisi stopajı yapılacağı be­lirtilmiştir.

 

KVK nun 8/4 maddesinde yer alan istisnalarda GVK'nun 94/6. m. ile stopaj kapsamına alınmıştır.

 

KVK 8/4 maddesinin b fıkrasında belirtilen portfoyünün en az % 25 hisse senetlerinden oluşan menkul kıymetler yatırım fonları (döviz yatırım fonları hariç) ile aynı nitelikteki menkul kıymetler yatırım ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan ka­zançları, risk sermayesi yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları, gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları % 0 stopaja tabidir. Bunların dışında kalan menkul kıymetler yatırım fonları (Döviz yatırım fonları hariç) ile menkul kıymetler yatırım ortaklıklarının port­föy işletmeciliğinden doğan kazançları % 10, yatırım indirimi tutarı % 18 stopaja tabidir.

 

Kurumlar vergisinden istisna kazançlara isabet eden kısım düşüldükten sonra her nevi hisse senetleri kar paylarından, iştirak hisselerinden doğan kazançlardan, kurumların idare meclisi başkan ve üye­lerine verilen kar paylarından GVK 94/6b maddesine göre halka açık anonim şirketlerde %5, diğer şirketlerde %15 stopaj yapılacaktır.

 

Vakıflar ve derneklerin (kanunla kurulan dernek ve vakıflar ile sendikalari meslek odaları ve bunların üst kuruluşları, borsalar ve siyasi partiler hariç) iktisadi işletmelerinden elde edilenler dışında kalan ve tevkifata tabi tutulmamış her türlü gelirlerinden GVK 94/6c maddesine göre Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu menfaatine yararlı sayılan dernekler için %01 den, diğer vakıf dernekler için  %1 den fazla olmamak üzere stopaj yapılır. Ancak BKK ile bu stopaj oranları %0 olarak uygulanmaktadır.