ENVANTERİN TANIMI

 

Gelir Vergisi Kanunu (GVK)nun 38. maddesi, bilanço esasına göre ticari kazancın işletmenin dönem sonu öz sermayesi ile dönem başı öz sermayesi arasındaki müsbet fark olduğunu, ticari kazancın bu şekilde tesbit edilmesi sırasında Vergi Usul Kanunun (VUK)'nun değerleme ile ilgili hükümleriyle GVK'nun 40 ve 41 maddeleri hü­kümlerine uyulacağını belirtmiştir.

 

GVK.'nun 39. maddesinde işletme hesabı esasına göre defter tu­tan işletmelerin ticari kazancı ise, bir hesap dönemi içinde elde ettik­leri hasılat ve giderler arasındaki müsbet fark olarak tanımlanmıştır.

 

Ticari kazanç ister bilanço esasına göre, isterse işletme hesabı esasına göre hesaplansın, her iki durumda da işletme mevcutlarının, alacak ve borçIarının tesbit edilmesi, değerlendirilmesi, gelir ve gi­derlerinin vergi mevzuatı açısından geçerliliğinin tetkik edilmesi ge­rekmektedir.

 

İşletme faaliyetlerinin neticeleri genellikle bir takvim yılı olan mu­hasebe dönemleri itibariyle hesaplanır. Bu dönem boyunca çeşitli işletme içi ve işletme dışı fakörlerin işletme değerlerini etkilemesi se­bebiyle işletmenin gerçek durumlarının tesbitinde her muhasebe dö­nemi sonunda işletme değerlerinin tesbit ve değerlemesi yapılmakta­dır. Muhasebe dilinde bu işleme envanter denmektedir.

 

Envanter, bir işletmeye ait aktif ve pasif kalemlerin muayyen bir tarihte  ayrı ayrı miktar ve değerlerinin tayin ve takdiridir.

 

Envanter kelimesi işletmenin mevcutlarını, borçlarını ve alacakla­rını dökümlü bir şekilde gösteren, yılda en az bir defa olmak üzere belli dönemlerde düzenlenen bir cetvel olarak da ifade edilmektedir.

 

Türk Ticaret Kanunu (TTK)'nun 73. maddesi Envanteri "Envanter çıkarmak; saymak, ölçmek, tartmak ve değerlendirmek suretiyle, bilanço günündeki mevcutları, alacakları ve borçları kat'i bir şekilde va müfredatlı olarak tesbit etmektir. Mevcutlar, alacaklar ve borçlar işlet­meye dahil iktisadi kıymetleri ifade eder..." şeklinde tanımlamıştır.

 

VUK'un 186. maddesi "Envanter çıkarmak, bilanço günündeki mevcuttarı, alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değer­lemek suretiyle kesin bir şekilde ve müfredatlı olarak tesbit etmektir. Şu kadar ki, ticari teamüle göre tartılması, sayılması ve ölçülmesi mutad olmayan malların değerleri tahminen tesbit olunur.” ifadesini kullanmıştır. Görüldüğü gibi her iki tanım aynıdır. Her iki madde geçen "bilanço günü" deyimi Envanter ve Bllançoların dü­zenlendiği hesap döneminin son gününü ifade etmektedir.

 

Bir diğer açıdan baktığımızda envanter, muhasebe kayıtlarının doğruluğunu ölçmek için muhasebe dışında, bu kayıtlardaki rakam­Iarın temsil ettikleri mevcutların, borç ve alacakların tesbiti ve değer­Iemesi suretiyle kontrolüdür. Yani, muhasebe kayıtları ile gerçek du­rum arasındaki farkın tesbitidir.

 

Buraya kadarki Izahlarımıza göre envanterin bir tanımını yapacak olursak:

 

Envanter, genellikle her hesap dönemi sonunda ve periyodik ­olarak işletmedeki iktisadi kıymetlerin gerçek durumlarının ortaya çı­karılabilmesi için sayma, tartma ve ölçme suretiyle miktar olarak tes­biti ve aynı zamanda ticari kazancın da hesaplanabilmesi için VUK'n­da belirtilen değerleme ölçülerl ile değerlendirilmesi işlemidir.