Değersiz Alacaklar

 

Tahsil imkanı bulunmayan, değerleme gününde değerini tama­men yitirmiş senetli ve senetsiz alacaklardır.

 

TTK'nun 75. maddesinde tahsil edilemeyen ve ihtilaflı bulunanla­rın dışındaki alacakların itibari değerle değerleneceği belirtilmekle beraber bu gibi alacakların hangi değerle değerleneceği açık olarak belirtilmemiştir. Aynı maddenin genel hükümler çerçevesinde tahsil edilemeyen ve ihtilaflı bulunan alacaklar en çok bilanço gününde işletme için haiz oldukları değer üzerinden değerlenebilirler. Bu mad­deye göre, değersiz alacakların işletme için haiz oldukları sıfır değerle değerlenmesi ve zarar kaydedilmesi mümkündür.

 

Aynı kanunun 462. maddesi de, sermaye şirketlerinin bu gibi borsada rayici olmayan kıymetli evrakı kıymetlerindeki azalmayı he­saba katarak ve maliyet kıymetlerini geçmemek üzere değerleyebile­ceklerini, bunları zarara kaydedebileceklerini ifade etmektedir.

 

VUK'nun 322. maddesi kazai bir hükme veya kanaat verici bir vesikaya göre tahsiline artık imkân kalmayan alacakları değersiz ala­cak olarak tanımlamıştır.

 

Değersiz alacaklar bu mahiyete girdikleri tarihte tasarruf değerle­rini kaybederler ve mukayyet kıymetleriyle zarara geçirilerek yok edi­Iirler.

 

Aynı madde hükmüne göre, işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler değersiz alacakları gider kaydetmek suretiyle yok ederler.

 

Kazai hükümden, alacağın borçlusu tarafından ödenmesi imka­nının bulunmadığını hükme bağlayan bir mahkeme kararı anlaşılmak­tadır. Kanaat verici vesika ise borçlunun borcunu bir daha ödeye­meyeceğini isbat eden gerçek her türlü belgelerdir. Konkordato an­laşması, borçlunun mal varlık bırakmadan yurt dışına kaçtığını göste­ren belgeler, borçlu hakkındaki gaiplik kararı kanaat verici vesikalara örnek gösterilebilir.

 

Değersiz alacakların da Daniştay kararlarına göre aynen şüpheli alacaklarda olduğu gibi değersiz hale geldiği yılda zarara kaydedil­mesi gerekir. İlgili yılda zarara geçirilmeyen alacağın daha sonraki yıllarda gidere yazılması mümkün değildir.

 

Bir alacağın değersiz hale gelmesinde yazılacak yevmiye mad­desi;

________________       /      _______________
            689  DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR                     15.000
                    689.05 Değersiz Alacaklar                           15.000
                        120  ALICILAR                                                                           15.000
                                120.01.018 Kazık Ticaret                 15.000
                        Değersiz hale gelen alaçağın kaydı

________________       /      _______________
                                                                                               
şeklinde olur.


            Karşılık ayrılmış bir şüpheli alacağın değersiz hale gelmesi durumunda         bu alacak  daha önce gidere kaydedildiğinden sadece  şüpheli alacaklar karşılığı ile şüpheli alacaklar hesabı ters kayıt ile kapatılır.

                _________________      /      _______________

129   ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI                     20.000

         129.08 Alan San. Tic.                                  20.000

            128  ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR                                               20.000

                     128.08 Alan San. Tic.                      20.000

Şüpheli alacağın değersiz hale gelmesi

_________________      /      _______________

 

Aciz vesikasına bağlanan bir alacağın değersiz bir alacak olarak kabul edilmemesi gerekir. Her ne kadar aciz vesikası isbat edici bir vesika ise de, borçlunun o tarihte ödeme kabiliyetine sahip olma­dığını gösterir. Daha sonraki tarihlerde tahsil imkânı söz konusu ola­bileceğinden bu gibi alacakların, şüpheli alacaklara kaydı uygun olur. Bununla beraber, Danıştay 4. Dairesi icra muameleleri sonunda aciz vesikasına bağlanan alacakların değersiz alacak olarak kabulünü ka­rara bağlamıştır.